Part 4 of 7 · 1 minఇంట్లోనే ఉండిపోయిన మనిషి

రాయలగూడెం పశువుల సంత శివరాత్రికి జరుగుతుంది. తెల్లవారుజాము చలి వదులుతున్న రోజులవి. గుడి కొండ కింద ఉన్న బయలు ఐదు రోజుల పాటు పశువుల ఊరుగా మారిపోతుంది. ఆ ఏడాది ఆ బయల్లో పశువుల కంటే మనుషులే ఎక్కువ ఉన్నారు.

ప్రతి ఎద్దు మెడలో ఒక గంట. దుమ్ము ఛాతీ ఎత్తున లేచి నిలబడింది. దాని గుండా వచ్చిన ఎండ పలచటి టీ రంగులో ఉంది. గాలిలో పిడకల పొగ, కోసిన గడ్డి, కాగుతున్న బెల్లం వాసన.

అన్ని గంటల మధ్య ఇంకొక్క గంట ఒక లెక్క కాదు. ట్రింగ్ ట్రింగ్. తర్వాత రెండు గడ్డి బళ్ళ మధ్య ఒక నల్ల సైకిలు నిలబడింది, క్యారియరు మీద కట్టిన స్టీలు డబ్బాతో. ఆ తర్వాత హ్యాండిలు పిడుల మీద రెండు చేతులు వచ్చాయి.

ఆ చేతులను బాగా చూడండి. కథలో ఈ భాగానికి అవే ముఖ్యం. అవి ఇరవై తొమ్మిదేళ్ళ మనిషి చేతులు. కుదురుగా ఉన్నాయి. వాటి మీద ఒక్క మచ్చ లేదు. సినిమా హాలు సంగతి జరిగి నెల కూడా కాలేదు. రమేష్ దగ్గర తీసుకున్న ఒక కాలం ఆయుష్షులో చాలా భాగం అతనిలో ఇంకా ఖర్చు కాకుండానే ఉంది. సూర్యం రాయలగూడెం అవసరం కొద్దీ రాలేదు. అక్కడ జనం ఉన్నారు కాబట్టి వచ్చాడు. జనం ఉన్న చోటే అతని పని.

డబ్బా తెరిచాడు. స్పిరిటు సీసాలోంచి దూది తడిపాడు. బళ్ళవాళ్ళ వరుసతో మొదలుపెట్టాడు. దూది, సూది, ఒత్తడం. ఎవరికీ ఏమీ తెలియలేదు. అతని చేతులు వరుసను పూర్తి చేస్తూ పోతున్నాయి. కళ్ళు ఒక మొహం మీద నుంచి ఇంకో మొహం మీదికి తిరుగుతున్నాయి.

ఆ సంతలో ధర ఎవరూ నోటితో చెప్పరు. దళారి, కొనేవాడు తువ్వాలు కింద చేతులు కలిపి, వేళ్ళతోనే బేరమాడతారు. ఒక జత తెల్ల ఎడ్ల పక్కన ఒక ఎడ్ల దళారి రెండు చేతులతోనూ ఒకేసారి బేరం నడుపుతున్నాడు. రెండు ముంజేతుల మీదా ఒక్కొక్క తువ్వాలు. కుడి చెయ్యి అమ్మేవాడి చేతిలో, ఎడమ చెయ్యి కొనేవాడి చేతిలో. వెడల్పాటి మనిషి. యాభై ఏళ్ళు ఉంటాయేమో. భుజం మీద చుట్టగా వేసుకున్న ముకుతాడు. ఉక్కకు చొక్కా గుండీలు విప్పేసి ఉన్నాయి.

అతని ఛాతీ మధ్యలో, పైనుంచి కిందికి, స్కేలు పెట్టి గీసినంత తిన్నగా ఒక మచ్చ ఉంది. గుండెను అందుకోవడానికి ఛాతీ ఎముకను కోసి తెరిచినప్పుడు మిగిలే మచ్చ అది.

కొనేవాడు తువ్వాలు కింది నుంచి చెయ్యి తీసేశాడు. "ఇటు పక్క ఎద్దుకు ఆరేళ్ళు. నువ్వు నాలుగన్నావు."

"విను అన్నా" అన్నాడు దళారి. "ఎనిమిదో ఏట బొక్కెన కోసం వంగి, మా బావిలో తలకిందులుగా పడ్డాను. కాళ్ళు పట్టుకుని బయటికి లాగారు. నలభై ఐదో ఏట ఆసుపత్రి బల్ల మీద నా గుండె ఆగిపోయింది. మళ్ళీ కొట్టుకునేలా చేశారు. రెండుసార్లు వెనక్కి పంపించేసిన మనిషి ఎద్దు పళ్ళ గురించి అబద్ధం చెప్పడు. నువ్వే లెక్కపెట్టుకో."

"రామనయ్యా, ప్రతి జతతో పాటూ నీ బావిని కూడా అమ్మేస్తావు నువ్వు."

సూర్యం ఏమీ రాసుకోలేదు. అతను ఎప్పుడూ ఏదీ రాసినవాడు కాదు. నర్సు అనే మాటలను ఎనిమిదేళ్ళు గుర్తుపెట్టుకున్నాడు, వాటిని పట్టి ఉంచడానికి ఒక్క అక్షరం కూడా లేకుండానే. దీన్నీ అలాగే గుర్తుపెట్టుకున్నాడు. పేరు. ఎనిమిదో ఏట బావి. నలభై ఐదో ఏట గుండె. అమ్మేవాడు మాటల్లో అన్న అతని ఊరి పేరు. అది కాలువకు అవతలి వైపు ఊరు. పెద్దవాళ్ళు దీన్ని ప్రాణగండం అంటారు. జాతకంలో రాసి ఉన్న ప్రాణం మీది గండం. అది మనిషిని తీసుకుపోతుంది, లేదంటే గడిచిపోతుంది. ఈ మనిషికి రెండుసార్లు గడిచింది.

ఇంకొక్క పరీక్ష మిగిలింది. సైకిలును ఎడ్ల వెనక్కి తిప్పుకుని వచ్చి, బొటనవేలు గంట మీద పెట్టాడు.

ట్రింగ్ ట్రింగ్.

ఆ బయల్లో నాలుగు వేల గంటలున్నాయి. రామనయ్య ఆ ఒక్క గంటకే వెనక్కి తిరిగాడు.

రామనయ్య ఎడమ చెంప మీది మశూచి మచ్చలను చూశాడు. స్టీలు డబ్బాను చూశాడు. గాజు సిరంజిని చూశాడు. దూది మీది స్పిరిటు వాసన అతని ముక్కుకు తగిలింది. అతని మొహం బూడిద రంగుకు తిరిగింది. ఇంకా ఎవరెవరు తిరిగి చూశారో అని, తనకు అటూ ఇటూ ఉన్న మనుషుల వైపు గబగబా చూశాడు. ఎవరూ తిరగలేదు.

"చెయ్యి చాపండి" అన్నాడు సూర్యం. "నొప్పి ఉండదు."

తువ్వాలు కింది నుంచి ఎడమ చెయ్యి పైకి లేవడం మొదలుపెట్టింది. రామనయ్య కుడి చేత్తో దాన్ని పట్టుకుని ఛాతీకి అదిమి పెట్టుకున్నాడు, రోడ్డు మీదికి పోతున్న పిల్లాణ్ణి వెనక్కి లాగి పట్టుకున్నట్టు.

"నాయనమ్మ" అన్నాడు. తర్వాత, బాగా చిన్నప్పుడు బట్టీ పట్టిన మాటలు అప్పజెప్పినట్టు, ఒకే రాగంలో మిగతాది చెప్పాడు.

"జనం మధ్యలో ఉన్నప్పుడు నీ వెనక సైకిలు గంట మోగిందనుకో. ఇంకెవరూ తిరిగి చూడలేదనుకో. నువ్వూ తిరగకు. డబ్బా పట్టుకున్న మనిషి ఒకడుంటాడు. చెయ్యి ఇమ్మంటాడు. మెత్తగా అడుగుతాడు. ఇవ్వకు. ఇంటికి వచ్చెయ్ నాయనా. జనం తక్కువున్న చోటే ఉండు. నలభై మందికి తక్కువైతే వాడికి చేతులుండవు."

తువ్వాళ్ళను కింద పడనిచ్చాడు. భుజం మీది ముకుతాడును జారిపోనిచ్చాడు. పరుగు తీశాడు.

బళ్ళు అయిపోయిన చోట రామనయ్య కాలువ గట్టు ఎక్కి, గట్టు మీదుగా వంతెన వైపు వెళ్ళాడు. సూర్యం అతని వెనకే చివరి బండి దాకా నడిచాడు. అక్కడ ముందు చక్రం మసకబారింది. హ్యాండిలు పిడుల మీద అతని వేళ్ళు వెలిసిపోయాయి. అక్కడే నిలబడి చూశాడు. అతుకు పడిన గుండెతో, యాభై రెండేళ్ళ లావాటి మనిషి మిట్టమధ్యాహ్నం ఎండలో పరుగెత్తుతున్నాడు. ఆగి, మోకాళ్ళ మీద చేతులు పెట్టుకుని వంగుతున్నాడు. మళ్ళీ పరుగెత్తుతున్నాడు.

యాభై ఏళ్ళలో ఎవరూ పారిపోలేదు.

ఎడ్లు వదిలేసిన చోటే నిలబడ్డాయి, కట్టేయకుండానే, నెమరు వేస్తూ. కాసేపటికి ఇరవై ఏళ్ళ కుర్రాడు ఒకడు "నాన్నా!" అని పిలుస్తూ, జనాన్ని తోసుకుంటూ వాటి కోసం వచ్చాడు. అమ్మేవాడు అతన్ని చంటీ అని పిలిచాడు. రాయలగూడెంలో సూర్యం ఇంకెవరి వెనకా గంట కొట్టలేదు.

ఇప్పుడు మీరు అడగవచ్చు, ఆ మనిషిని వదిలేయవచ్చు కదా అని. అతని చేతులు పడుచుగానే ఉన్నాయి. వేరే సంతలూ ఉన్నాయి. దానికి జవాబు క్యారియరు మీది రిజిస్టరులో ఉంది. అతని గంటకు ఇంతవరకు వెనక్కి తిరిగిన ప్రతి మనిషికీ ఆ రిజిస్టరు పేజీ అంచున ఒక ఇంటూ గుర్తు ఉంది. ఇతను తిరిగాడు. ఇతనికి ఇంటూ గుర్తు లేదు. ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఎనిమిదేళ్ళలో వరుసలో ఉన్న ఒక్క చెయ్యిని కూడా అతను సూది వేయకుండా వదిలిపెట్టలేదు. ఇప్పుడూ ఆ పని మొదలుపెట్టలేదు.

అందుకే పశువుల సంత అయిపోయాక వచ్చిన సోమవారం, కాలువ దాటి, అమ్మేవాడు పేరు అన్న ఆ ఊరికి వెళ్ళాడు.

ఆ ఊరి సోమవారం సంత చిన్నది. కాలువ వంతెన నుంచి బళ్ళ బాట ఊళ్ళోకి వచ్చే చోట, ఒకే ఒక్క మర్రిచెట్టు కింద ఉంటుంది. గోనె సంచుల మీద కూర్చున్న పన్నెండు మంది అమ్మేవాళ్ళు. ఒక టీ బల్ల. డబ్బాలు పెట్టుకున్న ఒక నూనె అమ్మే అతను. సూర్యం ఆ బాట మీద వేలాడుతున్న ఒక ఆరాటం మాత్రమే. వచ్చేవాళ్ళను వచ్చినట్టే లెక్కపెట్టాడు. నలభై మంది కాగానే గంట మోగింది. నూనె అమ్మే అతని పక్కన సైకిలు స్టాండు వేశాడు.

సంత దగ్గర్నుంచి ఒకే ఒక వీధి లోపలికి పోతుంది. ఆ వీధిలో నాలుగో ఇంటికి ఆకుపచ్చ తలుపు ఉంది. పక్కనే ఉన్న పాకలో ఒక జత తెల్ల ఎడ్లు ఉన్నాయి, అమ్ముడుపోకుండా. తెల్లవారగానే ఒకామె బయటికి వచ్చింది. గుమ్మం మెట్టు ఊడ్చింది. బియ్యప్పిండిని బొటనవేలికీ చూపుడువేలికీ మధ్య నుంచి జారవిడుస్తూ దాని మీద ముగ్గు పెట్టింది. తర్వాత లోపలికి వెళ్ళింది. గడియ పడిన చప్పుడు అతనికి వినిపించింది.

ఆ మొదటి రోజు పొద్దున్నే అతను ఆ వీధిలోకి వెళ్ళి చూశాడు. ఐదు అడుగులు వేసేసరికి దుమ్ములో టైర్ల గుర్తులు పడటం ఆగిపోయింది. పది అడుగులకు తన చేతుల గుండా నేల కనిపించింది. వెనక్కి మర్రిచెట్టు కిందికి వచ్చి, వేళ్ళు మళ్ళీ వచ్చేదాకా ఆగాడు. నూనె డబ్బాల నుంచి ఆకుపచ్చ తలుపు అరవై అడుగులే. అయినా అది ఇంకో జిల్లాలో ఉన్నట్టే.

అది మొదటి సోమవారం. ఇంకా ఐదు సోమవారాలు వచ్చాయి. ప్రతి ఒక్క దానికీ అతను అక్కడే నిలబడ్డాడు. ఆ చిన్న వరుసకే పని చేస్తూ పోయాడు. సోమవారాలు పసిపిల్లలు ఏడ్చారు. పళ్ళు వస్తున్నాయిలే అనుకున్నారు తల్లులు. అతను వింటూ ఉన్నాడు. తలుపుల వెనక జరిగేదంతా ఊరు చెప్పుకునేది సంతలోనే.

చంటి ప్రతి వారం వచ్చాడు, తండ్రి చేతిరాతతో ఉన్న చీటీ పట్టుకుని. రెండో సోమవారం, ఆ ఆకుపచ్చ తలుపు ఇంటామె లక్ష్మి కూరగాయల కోసం వచ్చింది.

"ఆయన బయటికే రావడం లేదు" అంది వంకాయలు అమ్మే ఆమెతో. "గుడికీ రారు, బస్సు దాకా కూడా రారు. తలుపు గడియ పెట్టుకుని మంచం మీద కూర్చుంటారు. వీధిలో ఎంత మంది ఉన్నారని నన్ను అడుగుతారు."

మూడో సోమవారం టీ బల్ల దగ్గర మాటంతా పక్కింటి సుబ్బయ్యదే. "మా గేదెను ఒకసారి వచ్చి చూడమని గోడ మీది నుంచి పిలిచాను. నీతో ఎంత మంది ఉన్నారు అని లోపలి నుంచే అరిచాడు." బల్ల మీద ఉన్నవాళ్ళంతా నవ్వారు. "అంతా ఆ ఆపరేషను వల్లే. మనిషి అదోలా అయిపోయాడు."

నాలుగో సోమవారం టౌనులో ఒక పార్టీ మీటింగు ఉంది. ఊళ్ళన్నిటికీ బస్సులు పంపారు. పదకొండు గంటలకు మర్రిచెట్టు కింద నలభై ముగ్గురు ఉన్నారు.

మధ్యాహ్నం వంకాయలు అమ్మే ఆమె బుట్ట కట్టేసుకుంది. అన్నదమ్ములిద్దరు ఒక బస్తాను చెరో వైపు పట్టుకుని వెళ్ళిపోయారు. నలభై. నూనె అమ్మే అతన్ని భార్య భోజనానికి పిలిచింది. అతను వెళ్ళాడు. సూర్యం వేళ్ళ సందుల్లోంచి దూది జారిపోయింది. డబ్బాల పక్కన సైకిలు లేదు.

అతనిలో మిగిలినది బాట మీద వేలాడుతూ ఉండిపోయింది. టీ కొట్టతని పొయ్యి చల్లారకముందే ఆకుపచ్చ తలుపు తెరుచుకుంది. రామనయ్య బనీనుతో తన వీధిలోకి వచ్చాడు. పశువుల సంతలో ఉన్నప్పటి కంటే చిక్కిపోయాడు. రెండు ఎడ్లకూ నీళ్ళు పెట్టాడు. ఎండలో వీధి మూల దాకా నడిచి వెనక్కి వచ్చాడు. అంతసేపూ మొహం మర్రిచెట్టు వైపే పెట్టుకున్నాడు. అక్కడ ఇప్పుడు చూడటానికి ఏమీ లేదు.

సూర్యం అదంతా చూశాడు. అతనికి చేతులు లేవు.

ఉద్యోగం చేసిన రోజులన్నీ వరుసే అతని కోసం ఎదురుచూసింది. ముందు రోజు సాయంత్రం చాటింపు వేసే మనిషి డప్పు కొడుతూ ఊరంతా తిరిగేవాడు. నర్సు చెప్పిన వేళకు వీధంతా చొక్కా చేతులు పైకి మడుచుకుని వరుసగా నిలబడేది. ఇప్పుడు వేళలు నిర్ణయిస్తున్నది గడియ పెట్టిన తలుపు వెనక ఉన్న ఒక ఎడ్ల దళారి. అటెండరేమో ప్రతి సోమవారం, అమ్మేవాళ్ళలో మొదటి ఆమె గోనె పట్టా పరుచుకోకముందే, మర్రిచెట్టు కింద ఉంటున్నాడు. అతనే వరుస అయిపోయాడు.

ఐదో సోమవారం లక్ష్మి పసుపు కొంది. తమలపాకులు వందల లెక్కన కొంది. సునీత పెళ్ళి పై వారం గురువారానికి కుదిరిందని సంతకు తెలిసింది. పెళ్ళి ఇంటి దగ్గరే. టౌనులోని పెళ్ళి మండపంలో కాదు.

"ముప్పై ఆరు మంది" అన్నాడు సుబ్బయ్య బల్ల మీది వాళ్ళతో. "రాత్రంతా జాబితా ముందేసుకుని కూర్చున్నాడట. ప్రతి తలా తనే లెక్కపెట్టాడట, పెళ్ళికూతురునీ పురోహితుణ్ణీ కూడా కలిపి. చంటి చెప్పాడు. ఒక్కగానొక్క కూతురు పెళ్ళికి! నన్ను పిలవలేదు. కానీ నేనుండేది అతని గోడ అవతలే. నన్ను పిలవాలా ఏంటి?"

నన్నూ పిలవక్కర్లేదు అన్నాడు టీ కొట్టతను. నన్నూ పిలవక్కర్లేదు, నన్నూ పిలవక్కర్లేదు అన్నారు బల్ల మీది వాళ్ళు, ఒకరి తర్వాత ఒకరు. సూర్యం అప్పుడు టీ కొట్టతని చేతి మీద దూది నొక్కి పట్టుకుని ఉన్నాడు. ఆ మాట అన్నవాళ్ళను లెక్కపెట్టాడు. తొమ్మిది మంది.

ఆ గురువారం మధ్యాహ్నం దాటినప్పటి నుంచి అతను ఆ వీధి మీదే వేలాడుతూ ఉన్నాడు, వంట పొయ్యి పొగ కంటే తేలికగా. ఆకుపచ్చ తలుపు ముందు పెళ్ళి పందిరి వేశారు. వెదురు బొంగులతో, తాటాకులతో వేసిన ఆ పందిరి ఈ గోడ నుంచి ఆ గోడ దాకా వీధినంతా కప్పేసింది. ప్రతి గుంజకూ ఒక అరటి బోదె కట్టారు. రామనయ్య పొడుగు చేతుల తెల్ల చొక్కా వేసుకుని గుమ్మంలో నిలబడ్డాడు. ఒక్కొక్కరూ పందిరి కిందికి అడుగు పెడుతుంటే అతని పెదవులు కదిలాయి.

అతనితో పాటు మీరూ లెక్కపెట్టండి. ఇంట్లో వాళ్ళు నలుగురు. పురోహితుడు, వంటవాడు, సన్నాయి వాయించే అతను, డోలు వాయించే అతను కలిసి ఎనిమిది. చీకటి పడే వేళకు పెళ్ళికొడుకు తరపు వాళ్ళు ఒకే వ్యానులో వచ్చారు. చెప్పినట్టే పన్నెండు మంది. ఇరవై. లక్ష్మి అన్నయ్య కుటుంబంతో వచ్చాడు. కాలువ అవతలి నుంచి పెదనాన్న, చిన్నాన్న పిల్లలు ఐదుగురు వచ్చారు. ముప్పై ఆరు. జాబితా అక్కడితో అయిపోయింది.

అప్పుడు సుబ్బయ్య భార్యను వెంటబెట్టుకుని గోడ చుట్టూ తిరిగి వచ్చాడు. ముప్పై ఎనిమిది. టీ కొట్టతను వచ్చాడు. ముప్పై తొమ్మిది.

కాసేపు ఎవరూ రాలేదు. రామనయ్య కండువా కొసతో మొహం తుడుచుకున్నాడు.

అప్పుడు పదిహేనేళ్ళ కుర్రాడు ఒకడు తల మీద విస్తళ్ళ కట్ట పెట్టుకుని, బళ్ళ బాట వైపు నుంచి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు. వంటవాడి దగ్గర పని చేసే కుర్రాడు. ఆ వంటవాడు ఇంతకు ముందు పల్లెటూరి పెళ్ళిళ్ళకు వండి పెట్టినవాడే. అందుకే ఇంకా విస్తళ్ళు తెమ్మని మధ్యాహ్నమే వాణ్ణి టౌనుకు పంపాడు.

ట్రింగ్ ట్రింగ్.

పందిరి ఎడమ గుంజ పక్కన సైకిలు నిలబడి ఉంది. దాని మీద సూర్యం చేతులున్నాయి. గుమ్మంలో రామనయ్య లెక్కపెట్టడం ఆపేశాడు.

నలభయ్యో మనిషి తర్వాత టీ బల్ల మీది వాళ్ళంతా వచ్చారు. వాళ్ళ తర్వాత వీధి మొత్తం వచ్చింది. పల్లెటూళ్ళో పెళ్ళికి పిలుపు కోసం ఎవరూ ఆగరు. ముహూర్తం వేళకు తాటాకుల కింద రెండు వందల మంది ఉన్నారు.

గుంజ పక్కన అమ్మమ్మ ఒళ్ళో ఉన్న ఒక పసిబిడ్డ ఏడుపు అందుకుంది. తర్వాత ఆడవాళ్ళ వరుసలో ఇంకొకటి. తర్వాత వెనక వైపు మూడోది. తర్వాత నాలుగోది. చివరికి సన్నాయి వాయించే అతను ఇంకా గట్టిగా ఊదాల్సి వచ్చింది.

సూర్యం డబ్బా తెరిచాడు. వరుస అంటే వరుసే. రెండో వరుసలో రెండేళ్ళ పాప తండ్రి మోకాలి మీద కూర్చుని ఉంది. అతని చేతులు సూదిని ఆ పాప చేతి దగ్గరికి తెచ్చాయి. చర్మానికి వెంట్రుకవాసి దూరంలో సూది ఆగిపోయింది, మధ్యలో గాజు పలక అడ్డం వచ్చినట్టు. పాప తండ్రి చొక్కాలో మొహం దాచుకుంది. అతను సూది వెనక్కి తీసుకుని, తండ్రి చేతికి వేశాడు.

తల ఎత్తి చూసేసరికి రామనయ్య అతని ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నాడు.

తమలపాకుల పళ్ళెం పట్టుకుని పందిరికి అడ్డంగా నడిచి వచ్చాడు. గొంతు తగ్గించి మాట్లాడాడు.

"ఆరు సోమవారాలు మీరు మర్రిచెట్టు కింద నిలబడ్డారు. మా కిటికీలోంచి చూశాను." పళ్ళెం వణికింది. దాన్ని బెల్టుకు ఆనించి కుదురుగా పట్టుకున్నాడు. "ఒక్కటే అడుగుతున్నాను. పెళ్ళి అయ్యాక అమ్మాయి అత్తవారింటికి వెళ్తుంది. అమ్మాయి చేతిని వాళ్ళ చేతిలో పెట్టాల్సింది నేనే. అప్పగింతలు అయ్యేదాకా వద్దు."

సూర్యం అతని వైపు చూశాడు. తర్వాత పక్కనే ఉన్న సన్నాయి వాయించే అతని వైపు తిరిగి, అతని చేతిని దూదితో తుడిచాడు. గుంజకు దూరంగా, వరుస వెంట ముందుకు సాగిపోయాడు.

కాలువ ఊళ్ళలో, భయపడిన మనిషి అన్నం తినడం పూర్తి చేసేదాకా, దణ్ణం పెట్టుకోవడం అయ్యేదాకా నర్సు ఆగడం అతను చూశాడు. అంతసేపూ అటెండరు డబ్బా తెరిచి పట్టుకుని పక్కనే నిలబడేవాడు. ఆగడం అతనికి ఎప్పుడూ బాగా వచ్చు.

అర్ధరాత్రికి కొంచెం ముందు తాళి కట్టడం అయింది. ఆడపిల్ల తండ్రి చేయాల్సిన ప్రతి పనీ రామనయ్య చేశాడు. ఒక పనికీ ఇంకో పనికీ మధ్యలో అతని కళ్ళు ఆ తెల్ల చొక్కా వైపు వెళ్ళాయి.

తర్వాత అప్పగింతలు. రామనయ్య సునీత చేతిని పెళ్ళికొడుకు తల్లి చేతుల్లో పెట్టాడు. తనే కూతుర్ని వ్యాను ఎక్కించాడు. తలుపు వేస్తే చీర కొంగు అందులో ఇరుక్కుంది. మళ్ళీ తెరవాల్సి వచ్చింది. వ్యాను వెనక ఎర్ర లైట్లు బళ్ళ బాట మీదుగా వంతెన దాకా వెళ్ళి, వంతెన దాటిపోయాయి.

అతను లోపలికి వెళ్ళలేదు. ఎడమ గుంజ దగ్గరికి నడిచాడు. అక్కడ ట్యూబ్ లైటు కింద సూర్యం డబ్బా తెరిచి పెట్టుకుని నిలబడి ఉన్నాడు. రామనయ్య చొక్కా చేతి గుండీ విప్పాడు. మడత మీద మడత వేస్తూ చొక్కా చేతిని మోచేతి పైదాకా మడిచాడు. చెయ్యి చాపాడు.

"చెయ్యి చాపండి" అన్నాడు సూర్యం. "నొప్పి ఉండదు."

చెయ్యి అప్పటికే చాపి ఉంది. కానీ అనాల్సిన మాటలు అవే.

"మీరు మెత్తగా అడుగుతారని చెప్పింది" అన్నాడు రామనయ్య.

దూది. "చల్లగా ఉంది" అన్నాడు రామనయ్య. సూది. చల్లని చుక్క. సూర్యం స్టీలు రింగులో వేలు దూర్చాడు. కడ్డీ పైకి లేచింది. నెయ్యి మీద దీపం వెలుగు పడినప్పటి రంగులో, లేతగా ఉన్నది గాజులో పైకి ఎక్కింది. మొదటి గీత దాకా వచ్చి, దాన్ని కొంచెం దాటి, ఆగిపోయింది.

రింగులో వేలు అలాగే ఉంచి ఆగాడు. ఇంకేమీ రాలేదు. అది సగం మోతాదు కాదు. ఉన్నదంతా అంతే. అతుకు పడిన గుండెతో ఉన్న యాభై రెండేళ్ళ మనిషి ఖాతాలో మిగిలేది ఎక్కువ ఉండదు. అందులోనూ ఆరు వారాలు అతను గడియ పెట్టిన తలుపు వెనక, మంచం మీద ఖర్చు పెట్టేశాడు.

సూర్యం ఆ చోట దూది పెట్టి నొక్కి పట్టుకున్నాడు, నెమ్మదిగా ఒకటి, రెండు, మూడు అని లెక్కపెట్టేంత సేపు. తన ఎడమ చేతిని సైకిలు సీటు మీద చాపి పెట్టి, కడ్డీని చివరి దాకా నొక్కేశాడు. అతని చేతుల్లో ఏ మార్పూ రాలేదు. మారాల్సింది వాటిలో ముందే ఏమీ లేదు.

పందిరికి అవతలి వైపు నుంచి లక్ష్మి చూసింది. ఆమె భర్త అరటి బోదె పక్కన నిలబడి, ఎవరూ లేని చోటికి చెయ్యి చాపి ఉన్నాడు. ఆమె సుబ్బయ్య భార్య మోచేతిని తాకింది. "చూడు" అంది. "ఈ రోజు కూడా."

రామనయ్య ఆవులించాడు. చొక్కా చేతిని కిందికి దించాడు. అద్దెకు తెచ్చిన కుర్చీల సంగతి చూసుకోమని చంటికి చెప్పి లోపలికి వెళ్ళాడు. ముందు గదిలో మంచం మీద పడుకున్నాడు. తలుపుకు గడియ పెట్టలేదు.

తెల్లవారకముందే నిద్రలోనే చనిపోయాడు. పందిరి విప్పకముందే ఊరికి కారణం దొరికేసింది. పెళ్ళి పనులతో అలసిపోయాడు. ఆపరేషను చేసినప్పటి నుంచి అతని గుండె ఎప్పుడూ గట్టిగా లేదు. పోనీలే, పిల్లను అత్తవారింటికి పంపించాకే పోయాడు. అతని ఎడమ చేతి వైపు ఎవరూ చూడలేదు.

వచ్చినవాళ్ళు వెళ్ళిపోతుంటే అతను గుంజ పక్కన నిలబడి ఆ ఇంట్లోకి చూశాడు. ఆరు వారాల పాటు అరవై అడుగుల దూరం నుంచి అతను చూసిన ఇల్లు అది. మెట్టు మీది ముగ్గు రెండు వందల జతల కాళ్ళ కింద చెరిగిపోయింది. లక్ష్మి పిండి డబ్బా తెచ్చి, వంగి, మళ్ళీ ముగ్గు పెట్టింది. తెల్లవారబోతోంది మరి.

క్యారియరు నుంచి రిజిస్టరును విప్పాడు. గోధుమ రంగు గుడ్డ అట్ట, వెన్ను మీద ఎర్ర పట్టీ. దాన్ని సైకిలు సీటు మీద తెరిచాడు. ప్రతి పేజీ నిండా అన్నమ్మ చేతిరాత. అందులో ఒక్క మాట కూడా అతను ఎప్పుడూ చదవలేకపోయాడు. ఆమె రాసిన వరుసల పక్కన, పేజీ అంచున, పెన్సిలుతో ఒక ఇంటూ గుర్తు గీశాడు. తర్వాత పుస్తకాన్ని మళ్ళీ సైకిలు ట్యూబు పట్టీ కింద, డబ్బా పక్కన కట్టేశాడు.

వచ్చినవాళ్ళు నిద్రపోతున్న పిల్లల్ని ఎత్తుకుని వీధి వెంట వెళ్ళిపోయారు. చూరు వెంట కట్టిన పెళ్ళి లైట్ల వరసలు ఒక్కొక్కటిగా ఆరిపోయాయి. హ్యాండిలు పిడుల మీద అతని వేళ్ళు వెలిసిపోయాయి. సైకిలును బళ్ళ బాట మీదుగా వంతెన వైపు నడిపించుకుపోయాడు. టైర్ల గుర్తులు పడలేదు.

వంతెన దగ్గర అతను మెట్ట ప్రాంతం సంతల వైపు తిరగలేదు. డెల్టా వైపు తిరిగాడు. తనను చంపిన ఊరి వైపు. గన్నేరులంక మామూలుగా అయిపోయి చాలా కాలమైంది. శ్రీరామనవమికి ఆ ఊరి వీధుల్లో రథం లాగుతారు. ఆ రోజు ఊరంతా జనంతో నిండిపోతుంది.