Part 9 of 12 · 1 minపాలలో చంద్రుడు

యుగాలు గడిచిపోయాయి. కైలాసం మీద మంచు ఎన్నిసార్లు కరిగిందో, ఎన్నిసార్లు మళ్ళీ కురిసిందో ఎవరూ లెక్కపెట్టలేరు. సత్యయుగం పోయి త్రేతాయుగం వచ్చింది. ఆ యుగంలో శ్రీరాముడు విల్లు పట్టుకుని భూమి మీద నడిచాడు. త్రేతాయుగం పోయి ద్వాపరయుగం వచ్చింది. ఆ ద్వాపరయుగంలో, భారతదేశానికి పడమటి అంచున, సముద్రం పచ్చగా మెరిసే చోట, ఉప్పుగాలి వీచే చోట, ద్వారక అనే బంగారు నగరం ఉండేది.

ఆ నగరపు గోడలు ఎంత మెరిసేవంటే, సముద్రంలో చాలా దూరంలో ఉన్న నావికులు ఆ వెలుగు చూసే ఇంటికి దారి కనుక్కునేవాళ్ళు. వీధుల నిండా రాళ్ళు పరిచి ఉండేవి. తోటల నిండా చిలుకలు. ఆ నగరపు రాజభవనంలో అందరికీ ఇష్టమైన యువరాజు ఉండేవాడు. ఆయనే శ్రీకృష్ణుడు.

కృష్ణుడు మీకు తెలుసు కదా. అందరికీ తెలుసు. గోకులంలో రోలు ఎక్కి, ఉట్టి మీద కుండలో వెన్న దొంగిలించిన అల్లరి పిల్లవాడు. వర్షం నుంచి ఆవులను, గొల్లవాళ్ళను కాపాడటానికి గోవర్ధన పర్వతాన్ని చిటికెన వేలి మీద ఏడు రోజులు గొడుగులా ఎత్తి పట్టుకున్న బాలుడు. ఆయన మురళి ఊదితే యమునా నది కూడా వినడానికి నెమ్మదిగా పారేదట.

ఇప్పుడు ఆయన పెద్దవాడయ్యాడు. యాదవ వంశానికి యువరాజు. తెలివైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఉండేవాడు. కానీ మనసులో మాత్రం ఇప్పటికీ ఒక గొల్లపిల్లవాడే. మన కథలో ఈ భాగం మొదలయ్యేది కూడా సింహాసనం దగ్గర కాదు. ఒక పశువుల పాకలో.

భాద్రపద మాసంలో ఒక సాయంత్రం. అప్పుడే వాన వెలిసింది. అంతా తడిమట్టి వాసన. కృష్ణుడు ఎప్పటిలాగే రాజభవనం నుంచి మెల్లగా జారుకుని, నగరం చివర ఉన్న రాజుగారి ఆవుల పాక దగ్గరికి నడిచి వెళ్ళాడు.

అక్కడ అప్పటికే ఒక చిన్న పిల్లవాడు ఉన్నాడు. వాడి పేరు మధు. ఏడేళ్ళు ఉంటాయి. తలకు గుడ్డ చుట్టుకున్నాడు. చేతిలో వాడికంటే పొడవైన కర్ర. దూడలను చూసుకోవడం వాడి పని. కృష్ణుడు రావడం చూడగానే ఎంత వేగంగా లేచాడంటే, చేతిలో కర్ర కింద పడిపోయింది.

"స్వామీ! మళ్ళీ వచ్చారా!"

"రాకుండా ఎలా ఉంటాను?" అని కృష్ణుడు వాడి జుట్టు చెరిపాడు. "దూడలతో నాకంటే బాగా మాట్లాడేవాడు ఈ ద్వారకలో ఇంకెవరున్నారు చెప్పు?"

మధు ముఖం నిండా నవ్వు. ఈ సాయంత్రాలంటే వాడికి ప్రాణం. ద్వారక యువరాజు ఒక మామూలు గొల్లవాడిలా చిన్న చెక్కపీట మీద కూర్చుని, తన చేతులతో ఆవుల పాలు పితికేవాడు. పితుకుతూనే మధుకి బృందావనం కథలు చెప్పేవాడు.

"ఈ రోజు ఏ ఆవు?" అడిగాడు మధు.

"కమల, ఇంకెవరు?" అన్నాడు కృష్ణుడు. మెత్తని గోధుమ రంగు కళ్ళున్న పెద్ద తెల్లావు తల తిప్పి "అంబా" అంది, ఆయన కోసమే ఎదురుచూస్తున్నట్టు.

కృష్ణుడు కమల పక్కన కూర్చున్నాడు. మధు మెరిసే ఇత్తడి చెంబు తెచ్చి ఇచ్చాడు. పాకలో ఇంకా దీపాలు వెలిగించలేదు. బయట ఆకాశం నారింజ రంగు నుంచి ఊదా రంగుకి, ఊదా నుంచి ముదురు నీలానికి మారుతోంది. కృష్ణుడు పాలు పితకడం మొదలుపెట్టాడు. చుర్రు, చుర్రు, చుర్రు అంటూ వెచ్చని తెల్లని పాలు నురగలు కక్కుతూ చెంబులో పడుతున్నాయి.

"గోవర్ధనం కథ మళ్ళీ చెప్పండి," అన్నాడు మధు, గడ్డిలో బాసింపట్టు వేసుకుని.

"వందసార్లు విన్నావు కదరా."

"అయితే నూట ఒకటోసారి."

కృష్ణుడు నవ్వి, పాలు పితుకుతూనే కథ చెప్పాడు. వాన బాణాల్లా ఎలా కురిసిందో, జనం ఎలా పరుగెత్తారో, "రండి, రండి, కొండ కిందికి రండి" అంటూ ఆ కొండను మూత ఎత్తినట్టు ఎలా ఎత్తాడో. మధు తన చిటికెన వేలు పైకెత్తి దాని వంక తదేకంగా చూశాడు, అది కూడా ఏదైనా ఎత్తగలదేమో అన్నట్టు.

కమల తన గరుకు నాలుకతో కృష్ణుడి జుట్టు నాకింది. ఆయన నవ్వుతూ దాని ముక్కును పక్కకు నెట్టాడు.

చెంబు దాదాపు నిండిపోయింది. పాక వెనకాల నుంచి చంద్రుడు పైకి వచ్చాడు. ఆ వెన్నెల తెరిచి ఉన్న తలుపులోంచి లోపలికి జారి, నేల మీద, గడ్డి మీద, కృష్ణుడి మోకాళ్ళ మీద పడింది.

కృష్ణుడు చెంబులోకి చూశాడు.

నునుపైన తెల్లని పాల మీద, వెండిలా మెరుస్తూ, గుండ్రంగా, చంద్రుడి ప్రతిబింబం తేలుతోంది.

కృష్ణుడి చేతులు ఆగిపోయాయి.

మధు వెంటనే గమనించాడు. పెద్దవాళ్ళు హఠాత్తుగా మౌనం అయిపోతే పిల్లలు ఎప్పుడూ గమనిస్తారు. "స్వామీ? ఏమైంది? పాలలో ఈగ పడిందా?"

"ఈగ కాదు," అన్నాడు కృష్ణుడు మెల్లగా. ఆయన ఆకాశం వైపు తల ఎత్తలేదు. ఎత్తాల్సిన అవసరం లేదు. "మధూ, ఈ రోజు ఏ తిథి?"

మధు వేళ్ళ మీద లెక్కపెట్టాడు. "అమావాస్య అయ్యాక నాలుగో రోజు… చవితి! పొద్దున అమ్మ కుడుములు చేసింది. అరుగు మీద మట్టి వినాయకుడిని పెట్టి, రాత్రి చంద్రుడిని చూడకు అని చెప్పింది." వాడి కళ్ళు పెద్దవయ్యాయి. "స్వామీ. మీరు చంద్రుడిని చూశారా?"

"చంద్రుడిని కాదు," అన్నాడు కృష్ణుడు. "పాలనే చూశాను. కానీ చంద్రుడు ఆ పాలలో ఉన్నాడు."

"అది కూడా లెక్కలోకి వస్తుందా?"

కృష్ణుడు నవ్వాడు. కానీ అది ఆలోచనలో మునిగిన నవ్వు. "అది ఏమిటో," అన్నాడు, "మనం త్వరలోనే తెలుసుకుంటాం."

ఇప్పుడు మీరు అనుకోవచ్చు, ఎప్పటిదో పాత శాపం గురించి కృష్ణుడంతటివాడు ఎందుకు బెంగపడాలి అని. ఆగండి. ఆ శాపాన్ని నిజం చేసే ఒక వస్తువు అప్పటికే ద్వారక వైపు వస్తోంది. అది చాలా, చాలా మెరిసే వస్తువు.

ద్వారకలో సత్రాజిత్తు అనే ఒక ధనవంతుడు ఉండేవాడు. ఆయన సూర్యభగవానుడికి గొప్ప భక్తుడు. ఎన్నో ఏళ్ళుగా రోజూ పొద్దున్నే నడుము లోతు సముద్రంలో నిలబడి, ఉదయిస్తున్న సూర్యుడికి దోసిళ్ళతో అర్ఘ్యం ఇచ్చేవాడు. ఎండాకాలం అయినా, తుఫాను అయినా మానలేదు. చివరికి ఒక తెల్లవారుజామున సూర్యభగవానుడే ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ వెలుగుకి సత్రాజిత్తు కళ్ళు మూసుకోవాల్సి వచ్చింది.

"సత్రాజిత్తూ," అన్నాడు సూర్యుడు, "నీ భక్తికి మెచ్చాను. ఇది తీసుకో."

సత్రాజిత్తు చేతిలో ఒక మణిని పెట్టాడు.

అదే శమంతకమణి. కోడిగుడ్డంత పెద్దది. చిన్న సూర్యుడిలా వెలిగిపోతోంది. కానీ దాని గొప్పతనం ఆ వెలుగు ఒక్కటే కాదు. మంచి మనసున్న, నిజాయితీపరుడి దగ్గర ఉంటే అది ప్రతిరోజూ ఎనిమిది బారువుల బంగారం ఇచ్చేది. ఒక బారువు అంటే ఎంత బరువో తెలుసా? బలమైన మనిషి కూడా మోయలేనంత. అలాంటివి ఎనిమిది, రోజూ! అంతే కాదు, ఆ మణి ఎక్కడ ఉంటే అక్కడ కరువు ఉండదు, రోగాలు ఉండవు, పాముల భయం, దొంగల భయం, నిప్పు భయం ఏదీ ఉండదు.

సత్రాజిత్తు ఆ మణిని గొలుసుకు కట్టి మెడలో వేసుకుని ద్వారకలోకి నడిచి వచ్చాడు.

తర్వాత జరిగిన సంగతి ద్వారక జనం ఏళ్ళ తరబడి చెప్పుకున్నారు.

ద్వారపాలకులు దారి మీద ఒక పెద్ద వెలుగు రావడం చూసి నేల మీద సాష్టాంగపడిపోయారు. పూలమ్మేవాళ్ళు బుట్టలు జారవిడిచారు. నీళ్ళు తోడుతున్న ఒకామె చేతిలో బిందె జారి, డొంగ్, డొంగ్, డొంగ్ అని వీధి చివరిదాకా దొర్లుకుంటూ పోయింది. పిల్లలు గోడలెక్కి వేలు చూపించారు.

"సూర్యభగవానుడు వస్తున్నాడు! ఆకాశం నుంచి సూర్యుడు దిగి వచ్చాడు!"

జనం గుంపులు గుంపులుగా రాజభవనానికి పరుగెత్తారు. కృష్ణుడు పెద్దలతో కూర్చున్న సభలోకి దూసుకొచ్చారు.

"కృష్ణా! కృష్ణా! సూర్యభగవానుడు మన నగరంలో నడుస్తున్నాడు! నిన్ను చూడటానికే వచ్చుంటాడు!"

కృష్ణుడు రాజభవనం మెట్ల మీదికి వచ్చి, కళ్ళకు చెయ్యి అడ్డం పెట్టుకుని, దారిలో వస్తున్న ఆ మిరుమిట్లు గొలిపే ఆకారాన్ని చూశాడు. వెంటనే పకపకా నవ్వడం మొదలుపెట్టాడు.

"ఆయన సూర్యుడు కాదు," అన్నాడు. "మన సత్రాజిత్తే. మెడలో ఒక మణి వేసుకున్నాడు. చాలా, చాలా పెద్ద మణి."

జనం మళ్ళీ కళ్ళు చిట్లించి చూశారు. ఆ వెలుగు వెనకాల ఒక మనిషి కనిపించాడు. ముఖం నిండా గర్వం, ముక్కు కొంచెం ఎండకు కందిపోయి ఉంది. జనం కూడా కొంచెం సిగ్గుపడుతూ నవ్వేసి, తమ పనులకు వెళ్ళిపోయారు. కానీ ఆ మణి గురించి మాట్లాడుకోవడం మాత్రం ఎవరూ ఆపలేదు.

సత్రాజిత్తు ఆ మణిని తన ఇంట్లో దేవుడి గదిలో పెట్టాడు. రోజూ బంగారం వచ్చేది. గిడ్డంగులు నిండిపోయాయి. ఇంట్లోవాళ్ళంతా పట్టుబట్టలు కట్టారు. సత్రాజిత్తుకి గర్వం పెరిగింది. దాంతో పాటే భయం కూడా పెరిగింది. ఎందుకంటే అందరికీ కావాల్సిన వస్తువు మన దగ్గర ఉంటే, ప్రతి ఒక్కరూ దాన్ని లాక్కోవాలనే చూస్తున్నారని అనిపిస్తుంది.

ఒక రోజు కృష్ణుడు ఆయన ఇంటికి వచ్చాడు.

మర్యాదగా, నవ్వుతూ వచ్చి కూర్చుని, మజ్జిగ తాగి, ఇల్లు బాగుందని మెచ్చుకున్నాడు. తర్వాత ఇలా అన్నాడు, "సత్రాజిత్తూ, ఆ మణి గొప్ప వరం. అది ద్వారక అంతటికీ ఎంత మేలు చేయగలదో ఆలోచించు. మన ఉగ్రసేన మహారాజు ఖజానాలో ఉంటే, దాని బంగారంతో నగరంలో ప్రతి పేద కుటుంబానికీ అన్నం పెట్టొచ్చు. దాని దీవెన ప్రతి ఇంటినీ కాపాడుతుంది. మహారాజుకి ఇవ్వడం గురించి ఒకసారి ఆలోచిస్తావా?"

సత్రాజిత్తు ముఖం కర్రలా బిగుసుకుపోయింది.

"సూర్యభగవానుడు దాన్ని నాకు ఇచ్చాడు," అన్నాడు. "నాకు. మహారాజుకి కాదు. నీకు కాదు."

"ఏదో ఆలోచన చెప్పానంతే," అన్నాడు కృష్ణుడు ప్రశాంతంగా. "అది నీకొచ్చిన వరం. నీ దగ్గరే ఉంచుకో." మజ్జిగ పూర్తి చేసి, ధన్యవాదాలు చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ తర్వాత ఆ విషయం గురించి ఒక్క మాట కూడా ఎప్పుడూ ఎత్తలేదు.

కానీ సత్రాజిత్తు ఆ మాటలు మరిచిపోలేకపోయాడు. రాత్రిళ్ళు నిద్ర పట్టలేదు. కృష్ణుడు ఎందుకు అడిగాడు? కృష్ణుడు తెలివైనవాడు. ఏది కావాలనుకుంటే చివరికి అది సాధిస్తాడు. రాక్షసులను, రాజులను బోల్తా కొట్టించినవాడు. తప్పకుండా సమయం కోసం కాచుకుని ఉన్నాడు అనుకున్నాడు.

కొన్నాళ్ళకు సత్రాజిత్తు తమ్ముడు ప్రసేనుడు భుజాన విల్లు వేసుకుని వచ్చాడు.

"అన్నయ్యా, నేను అడవికి వేటకు వెళ్తున్నాను. శమంతకమణి ఒక్కసారి ఇవ్వు. మెడలో వేసుకుంటాను. జింకలు దీన్ని చూసి ఎలా బిత్తరపోతాయో ఊహించు!"

సత్రాజిత్తు తటపటాయించాడు. కానీ ప్రసేనుడు బతిమాలాడు. తమ్ముడు కదా. చివరికి గొలుసును వాడి మెడలో వేశాడు.

తెల్లవారుతుండగా ప్రసేనుడు పొడవాటి గోధుమ రంగు గుర్రం ఎక్కి, ఛాతీ మీద మణి వెలిగిపోతుండగా నగర ద్వారం దాటి వెళ్ళాడు. జనం చేతులూపారు. వాడు కూడా గొప్పగా చేతులూపాడు. సముద్రం ఒడ్డు దారి వెంట వెళ్ళి, లోపలికి తిరిగి, కొండల అవతల దట్టమైన పచ్చని అడవిలోకి వెళ్ళాడు. అక్కడ చెట్లు పైన కప్పులా మూసుకుపోయి, వెలుగు మసకగా, పచ్చగా ఉంటుంది. ఆకుల మధ్యలోంచి ఆ మణి దీపంలా మెరుస్తోంది. వాడు వెళ్తుంటే పక్షులు కూడా మౌనం అయిపోయాయి.

ఆ అడవి లోతుల్లో, ఒక వాగు దగ్గర, బంగారు రంగు కళ్ళున్న ఏదో జంతువు తల ఎత్తి, దగ్గరికి వస్తున్న ఆ వెలుగును చూస్తోంది.

ఆ సాయంత్రం ప్రసేనుడు తిరిగి రాలేదు.

మర్నాడూ రాలేదు. ఆ మర్నాడూ రాలేదు. సత్రాజిత్తు సేవకులను వెతకడానికి పంపాడు. వాళ్ళు చిరిగిన బట్టలతో, గీరుకుపోయిన చేతులతో, ఏమీ దొరకకుండా తిరిగి వచ్చారు. సత్రాజిత్తు చేతులు నలుపుకుంటూ వాకిట్లో అటూ ఇటూ తిరిగాడు. భయంతో, గర్వంతో నిండిన ఆయన మనసులో ఒక ఆలోచన పెరిగి పెరిగి, మొత్తం ఆక్రమించేసింది.

"కృష్ణుడు నన్ను మణి అడిగాడు," అని పైకే అన్నాడు. "నేను ఇవ్వనన్నాను. ఇప్పుడు నా తమ్ముడు ఆ మణి వేసుకుని అడవికి వెళ్ళి మాయమైపోయాడు. అడవుల్లో కృష్ణుడికంటే ఎక్కువ తిరిగేవాడు ఎవడు? కృష్ణుడే నా తమ్ముడిని చంపి శమంతకమణిని తీసుకున్నాడు."

ఆ ఆలోచనను ఆయన తనలోనే దాచుకోలేదు.

ఒక పుకారు ఎలా ప్రయాణిస్తుందో చూడండి.

మొదట సత్రాజిత్తు తన సేవకులతో అన్నాడు. సేవకులు ఆశ్చర్యపోయి వంటింట్లో గుసగుసలాడారు. వంటవాడు పాలవాడితో చెప్పాడు. పాలవాడు బావి దగ్గర ఆడవాళ్ళతో చెప్పాడు.

బావి దగ్గర ఆడవాళ్ళు బిందెలు కింద పెట్టారు. "విన్నారా? శమంతకమణి కోసం కృష్ణుడే ప్రసేనుడిని చంపాడట." "అయ్యో! కృష్ణుడా? మన కృష్ణుడా?" "ఏమో మరి… ఆయన మణి అడిగాడు కదా. అది అందరికీ తెలుసు."

మధ్యాహ్నానికి అది సంతలోకి చేరింది. మసాలా అమ్మేవాడు గాజులమ్మేదానికి చెప్పాడు. గాజులమ్మేది తన దగ్గరికి వచ్చినవాళ్ళకు చెప్పింది. కొబ్బరికాయలు అమ్మేవాడు మామిడిపళ్ళు అమ్మేవాడితో అరిచి చెప్పాడు, "లేకపోతే ప్రసేనుడు ఎందుకు మాయమవుతాడు? నువ్వే చెప్పు!" అంతకుముందు ఆ విషయం గురించి ఒక్కసారి కూడా ఆలోచించని మామిడిపళ్ళవాడు కూడా తల ఊపేశాడు.

సాయంత్రానికి అది రాజభవనంలోకి చేరింది. కృష్ణుడు సభలోకి రాగానే కొంతమంది యాదవ పెద్దలు మాట్లాడటం ఆపేశారు. కొందరు నేల వంక చూశారు. కృష్ణుడు పసిపిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడు ఒళ్ళో ఆడించిన ఒక ముసలి బాబాయి "అంతా అబద్ధం!" అని గట్టిగా అన్నాడు. కానీ ఆయన కూడా కృష్ణుడి కళ్ళలోకి సూటిగా చూడలేకపోయాడు.

ఆ తర్వాత అది పిల్లల దాకా చేరింది.

పశువుల పాక దగ్గర కొంతమంది పిల్లలు ఆడుకుంటున్నారు. వాళ్ళలో పెద్ద గొంతున్న ఒక పెద్ద పిల్లవాడు అన్నాడు, "కృష్ణుడు దొంగ అని మా నాన్న చెప్పాడు. చిన్నప్పుడు వెన్న దొంగిలించాడు కదా, ఇప్పుడు మణులు దొంగిలిస్తున్నాడు."

కంచె మీద కూర్చున్న చిన్ని మధు ఎంత వేగంగా దూకాడంటే దాదాపు పడిపోయాడు.

"అది అబద్ధం!" అని అరిచాడు. "ఆయన నాతోనే ఉన్నారు! కమల పాలు పితుకుతారు! నాకు కథలు చెప్తారు! ఆయన దొంగ కాదు!"

పెద్ద పిల్లవాడు భుజాలెగరేశాడు. "నీకెలా తెలుసు? అడవిలో నువ్వు ఉన్నావా?"

మధు నోరు తెరిచాడు, మళ్ళీ మూసేశాడు. వాడి కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి. ఎందుకంటే దానికి వాడి దగ్గర జవాబు లేదు. పాక దాకా ఒక్క పరుగు తీసి, కమల పక్కన గడ్డిలో దాక్కుని, దాని వెచ్చని తెల్లని పొట్టకు ముఖం ఆనించి ఏడ్చాడు.

నక్షత్రాలు వచ్చాక కృష్ణుడు వాడిని అక్కడే కనుక్కున్నాడు.

"మధూ?"

చిన్నవాడు ముక్కు ఎగబీలుస్తూ లేచి కూర్చున్నాడు. "స్వామీ, అందరూ మీ గురించి చెడ్డ మాటలు అంటున్నారు. అందరూ. అది నిజం కాదని చెప్పాను. కానీ నువ్వు అక్కడ ఉన్నావా అని అడిగారు. నేను లేను. ఏమీ చెప్పలేకపోయాను." చేత్తో ముక్కు తుడుచుకున్నాడు. "మీరే ఎందుకు చెప్పరు? మీరు కృష్ణుడు కదా. మీరు చెప్తే నమ్మాల్సిందే."

కృష్ణుడు వాడి పక్కన గడ్డిలో కూర్చున్నాడు. చాలాసేపు ఏమీ మాట్లాడలేదు. చాలా అలసిపోయినట్టు కనిపించాడు. కమల తల తిప్పి ఆయన భుజానికి ముక్కు రాసింది. ఆయన దాని మెడ మీద చెయ్యి వేశాడు.

"మధూ," అన్నాడు చివరికి, "ఈ పాకంత పెద్ద రాక్షసులతో పోరాడాను. యమునా నదిలో ఒక పెద్ద పాము పడగల మీద నాట్యం చేశాను. వాటిలో ఏదీ ఇంత కష్టం కాదు." చిన్నగా, బాధగా నవ్వాడు. "రాక్షసుడితో పోరాడొచ్చు. కానీ పుకారుకి శరీరం ఉండదు. దాన్ని కొట్టలేం. పట్టుకోలేం. అది నోటి నుంచి చెవికి, చెవి నుంచి నోటికి పోతూ పెరుగుతూనే ఉంటుంది."

"అయితే ఆ శాపం నిజమేనా? పాలలో చంద్రుడిని చూసినందుకేనా?"

"నేను ఆ పని చేశానా లేదా అన్నది ఆ శాపానికి అక్కర్లేదు," అన్నాడు కృష్ణుడు. "నింద నా మీద పడితే చాలు దానికి. నీలాపనింద అంటే అదే."

మధు చాలా గంభీరంగా ఆలోచించాడు. "మరి ఇప్పుడు ఏం చేస్తారు?"

కృష్ణుడు ఒక గడ్డిపోచ తీసుకుని వేళ్ళ మధ్య తిప్పాడు.

"మనం చేయని పనికి ఎవరైనా మనల్ని నిందిస్తే, జవాబు చెప్పడానికి రెండు దారులు ఉన్నాయి," అన్నాడు. "మొదటి దారి, అరవడం. 'నేను చేయలేదు! నేను చేయలేదు!' అని మళ్ళీ మళ్ళీ, ఇంకా గట్టిగా అరవడం. కొందరు నమ్ముతారు. కొందరు నమ్మరు. నమ్మనివాళ్ళు ఎప్పటికీ అనుమానంగానే చూస్తారు."

"మరి రెండో దారి?"

"రెండో దారి," అన్నాడు కృష్ణుడు, "అసలు ఏం జరిగిందో కనుక్కోవడం." ఆయన నిటారుగా కూర్చున్నాడు. కళ్ళలో మళ్ళీ వెలుగు వచ్చింది. "ఆలోచించు మధూ. ప్రసేనుడిని నేను తీసుకుపోలేదు. అంటే ఇంకేదో తీసుకుపోయింది. గుర్రం మీద వెళ్ళిన మనిషి గాల్లో కలిసిపోడు. సూర్యుడిలా వెలిగే మణి ఊరికే మాయమవదు. అది ఎక్కడికో వెళ్ళింది. ఎవరి దగ్గరో ఉంది. ఎవరి దగ్గర ఉందో కనుక్కుని ఆ మణిని వెనక్కి తెస్తే, నేను ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడక్కర్లేదు. నిజమే నా తరఫున మాట్లాడుతుంది."

"తప్పిపోయిన దూడను అడుగుజాడలు చూసి వెతికినట్టు!" అన్నాడు మధు.

"అచ్చం అలాగే," అన్నాడు కృష్ణుడు. "మరి ద్వారక మొత్తంలో తప్పిపోయిన దూడలను వెతకడంలో అందరికంటే గొప్పవాడు ఎవరు?"

మధు తన వైపే వేలు చూపించుకున్నాడు.

కృష్ణుడు నవ్వాడు. "సరే, అయితే నేను రెండోవాడిని. నీ తర్వాతే."

ఆ రాత్రి రాజభవనంలో రుక్మిణీదేవి వచ్చి చూసేసరికి కృష్ణుడు కిటికీ దగ్గర నిలబడి సముద్రం వైపు చూస్తున్నాడు. నీళ్ళ మీద వెన్నెల పొడవాటి వెండి దారిలా పరుచుకుంది.

"నిద్రపోలేదా?" అడిగింది.

"ఆ పాత కథ గురించి ఆలోచిస్తున్నాను," అన్నాడు కృష్ణుడు. "చవితి రోజు అమ్మమ్మలు చెప్పే కథ. ఎక్కువ తినేసిన చిన్ని ఏనుగుముఖం దేవుడు, నవ్విన చంద్రుడు, శపించిన తల్లి. అది పిల్లల కథ మాత్రమే అనుకునేవాడిని."

"మరి ఇప్పుడు?"

"ఇప్పుడు అనిపిస్తోంది," అన్నాడు కృష్ణుడు, "పిల్లల కథలే ఎక్కువ నిజమైనవి అని."

మర్నాడు పొద్దున ఉగ్రసేన మహారాజు ముందు, యాదవుల సభ అంతా చూస్తుండగా, కృష్ణుడు లేచి నిలబడ్డాడు.

"నా గురించి ఏమంటున్నారో మీరందరూ విన్నారు," అన్నాడు. సభ ఎంత నిశ్శబ్దం అయిందంటే పైకప్పు మీద పావురాల చప్పుడు కూడా వినిపించింది. "నేను వాదించను. ఒట్టు పెట్టను. ప్రసేనుడికి ఏమైందో కనుక్కోవడానికి నేను అడవికి వెళ్తున్నాను. శమంతకమణిని వెనక్కి తీసుకొస్తాను. నిజాన్ని తమ కళ్ళతో చూడాలనుకునేవాళ్ళు ఎవరైనా నాతో రావచ్చు."

సభలో కదలిక, గుసగుసలు. తర్వాత ఒక్కొక్కరుగా ముందుకొచ్చారు. కొంతమంది నమ్మకమైన స్నేహితులు. కొంతమంది పెద్దలు. ఇంకా, కృష్ణుడికి లోలోపల నవ్వు తెప్పిస్తూ, సంతలో అందరికంటే గట్టిగా గుసగుసలాడినవాళ్ళు కూడా కొందరు. వాళ్ళు స్వయంగా చూడాలనుకున్నారు.

గుర్రాలకు జీనులు వేశారు. నీళ్ళ తిత్తులు నింపారు. ఆ చిన్న బృందం నగర ద్వారం దాటి బయటికి వెళ్తుంటే, వెనకాల దారిలో చేతిలో కర్రతో ఒక చిన్న ఆకారం అరుచుకుంటూ పరుగెత్తుకొచ్చింది.

"స్వామీ! ఆగండి! మీకు అడుగుజాడలు చూసేవాడు కావాలి!"

కృష్ణుడు గుర్రాన్ని ఆపి, దుమ్ములో ఆయాసపడుతున్న మధు వైపు చూసి, చెయ్యి చాచాడు. వాడు ఆ చెయ్యి పట్టుకోగానే, కృష్ణుడు వాడిని పైకి లాగి తన ముందు జీను మీద కూర్చోబెట్టుకున్నాడు.

సముద్రం ఒడ్డు దారి వెంట వెళ్ళి, లోపలికి తిరిగి, దట్టమైన పచ్చని అడవిలోకి ప్రవేశించారు. అక్కడ చెట్లు పైన మూసుకుపోయి, వెలుగు మసకబారింది.

కృష్ణుడు అందరికంటే ముందు వెళ్తున్నాడు. మధు గుర్రం మెడ మీదికి వంగి కూర్చున్నాడు. ఇద్దరూ నేల వంకే చూస్తున్నారు.