Part 7 of 7 · 1 minఅతను ఇంకా ఇక్కడే ఉన్నాడు

ప్రభుత్వ మానసిక ఆసుపత్రి జిల్లా పట్టణం చివర, ఒక పొడవాటి పసుపు గోడ వెనక ఉంటుంది. లోపల గట్టిగా తొక్కిన మట్టి ఆవరణ, రెండు వేపచెట్లు. ఆడవాళ్ళ వార్డులో రెండు వరసల్లో ఇరవై రెండు మంచాలు ఉండేవి. తలుపు దగ్గర్నుంచి నాలుగో మంచం అన్నమ్మది. దాని పైన ఏడు ఇనుప ఊచల కిటికీ ఉంది. వార్డు కింది అంతస్తులోనే ఉంది. ఆమె కిటికీ అరుగు పొడుగాటి మనిషి ఛాతీ దాకా వస్తుంది. ఆ కిటికీ నుంచి చూస్తే, చూడటానికి వచ్చినవాళ్ళు ఎదురుచూసే ఆవరణ కనిపిస్తుంది.

పొద్దున్నలు మాత్రలతో గడిచేవి. వార్డు సిస్టరు చిన్న చిన్న కాగితం కప్పులున్న స్టీలు పళ్ళెం పట్టుకుని వరసల వెంట వచ్చేది. ప్రతి మంచం దగ్గరా నిలబడేది, ప్రతి నాలుక కిందా చూసేది. అలాంటి పళ్ళెం అన్నమ్మ ముప్పై ఐదేళ్ళు మోసింది. దాన్ని ఏమార్చాలని చూసి తన బలం వృథా చేసుకోలేదు. మింగేది. ఆ మాత్రల వల్ల మధ్యాహ్నం దాకా మందంగా ఉండేది, అన్నం తిన్నాక బరువుగా ఉండేది. నాలుగయ్యేసరికి వాటి పట్టు సడలేది.

నాలుగు గంటలకు చూడటానికి వచ్చేవాళ్ళను లోపలికి వదిలేవాళ్ళు. మూడున్నర నుంచే ఇనుప గేటు బయట కుటుంబాలు పోగయ్యేవి. టిఫిన్ క్యారియర్లతో కొడుకులు, అనుమతి చీటీలతో కూతుళ్ళు, ఇంట్లో వదిలి రావడానికి ఎవరూ లేక పసిబిడ్డల్ని చంకన వేసుకున్న తల్లులు. నాలుగింటికి వాచ్‌మెన్ గేటు తెరిచేవాడు. వాళ్ళు ఆవరణ దాటి వచ్చి వార్డు కిటికీల కింద గోడ వెంబడి వరసగా నిలబడేవాళ్ళు. ఒక బల్ల దగ్గర కూర్చున్న గుమాస్తా పేర్లు పిలిచేవాడు.

అక్కడ మొదటి సాయంత్రమే అన్నమ్మకు ఆ వరసలో గంట వినిపించింది. ఒకసారి గోడ కిందే, ఇంకోసారి ఇంకాస్త దూరంలో. ఆ తర్వాత బళ్ళ రొద ఒక్కటే. దాని గురించి ఆమె అరిచి గోల చెయ్యలేదు. వెల్లకిలా పడుకుని, తనకు తెలిసినదంతా వరసగా మననం చేసుకుంది. ఒకప్పుడు కాన్పు చార్టు ఒక్కో వరసా చూసుకున్నట్టే.

ఆమె పిచ్చిగా వాగలేదు. మిగతా ఆడవాళ్ళు ముందు గమనించింది అదే. పక్క మంచంలో ఒకావిడ ఉండేది. రోజూ రాత్రి చచ్చిపోయిన తన భర్తతో వడ్ల ధర గురించి మాట్లాడేది. అన్నమ్మ తన పక్క తనే సర్దుకునేది, దుప్పటి మూలలు చక్కగా మడిచి. ఆరోగ్య శిబిరంలో నీళ్ళు ఎలా కాచాలో చెప్పే నర్సు గొంతుతో వాళ్ళకు నియమాలు చెప్పేది.

"అతనికి నలభై మంది ఒక్కచోట ఉండాలి. నలభై కంటే తక్కువైతే అతనికి చేతులు ఉండవు. చావు నుంచి రెండుసార్లు బయటపడిన మనిషికి మాత్రమే అతను కనిపిస్తాడు. మీకు సైకిలు గంట వినిపిస్తుంది. అతను వచ్చే ముందు పసిపిల్లలు ఏడుస్తారు. జనం మధ్యలో గంట వినిపిస్తే, వెనక్కి తిరగకండి."

"మరి నేను ఒక్కసారే బయటపడితే?" అంది పక్క మంచం ఆవిడ.

"అయితే నువ్వు అతనికి ఎందుకూ పనికిరావు. పడుకో."

సిస్టరు గుమ్మం దగ్గర్నుంచి అది విన్నది. ఆ సాయంత్రం ఫైలులో రాసింది: వదలని భ్రమ, బాగా పొందికగా ఉంది, రోగి ప్రశాంతంగా ఉంది, మాట వింటోంది. డాక్టర్ మోహన్ గురువారాలు వచ్చేవాడు. అన్నమ్మను ఆ రోజు తేదీ అడిగాడు. సైకిలు మనిషికి ఏం కావాలనుకుంటున్నారని అడిగాడు. ఆమె తేదీ చెప్పింది, తర్వాత జవాబు చెప్పింది: "ఏళ్ళు. మనిషికి మిగిలిన ఏళ్ళు తీసుకుని తన చేతిలోకి ఎక్కించుకుంటాడు." ఆయన "మంచిదమ్మా" అన్నాడు, ఫైలులో ఒక వాక్యం రాశాడు, ఆమె మాత్రల్లో ఒకదాని రంగు తెలుపు నుంచి గులాబీకి మార్చాడు.

గుమ్మం దగ్గరే ఆమె సంచితో, కళ్ళజోడుతో పాటు కేసు పుస్తకం కూడా తీసేసుకున్నారు. అది సిస్టరు గదిలో ఒక లాకరులో ఉంది. ఆమె దాన్ని అడగలేదు. దాన్ని తల లోనే దాచుకుంది. రోజూ రాత్రి లైట్లు ఆర్పేశాక, పసుపు గోడకు దాన్ని అప్పజెప్పేది, గట్టిగా కాదు. నాగరాజు, ఇరవై ఎనిమిది, ఆటో డ్రైవరు, పెదవంక, నవంబరు చివరి మంగళవారం, తొమ్మిదో ఏట తాచుపాము, ఇరవై నాలుగో ఏట కాలువ, ఎడమ చేతి మీద ఒక గుర్తు. సత్తిబాబు, నలభై ఐదు, లారీ డ్రైవరు, గన్నేరులంక, శ్రీరామనవమి, హైవే మీద ప్రమాదం, పంతొమ్మిది రోజుల జ్వరం, ఎడమ చేతి మీద ఒక గుర్తు. పేర్లు, వయసులు, తేదీలు. ఒక్క వరస కూడా ఆమె ఎప్పుడూ తప్పలేదు.

చూడటానికి వచ్చే రోజులంటే జనం. ఆమె కాపు కాసింది జనాన్నే. ఊచల దగ్గర్నుంచి వరసలో తలలు లెక్కపెట్టేది. చాలా రోజులు ఇరవై, ఇరవై ఐదు. కొన్ని రోజుల్లో, ఎక్కువ కాదు, వరసలోని పసిబిడ్డలు ఒకరి తర్వాత ఒకరు ఏడవడం మొదలుపెట్టేవాళ్ళు. అందరూ ఒకేసారి కాదు, వరసగా. ఏదో వరస వెంబడి నడుస్తూ ఒక్కో బిడ్డనూ తాకుతూ పోతున్నట్టు, ఏడుపు గేటు నుంచి అవతలి మూల వైపు గోడ వెంబడి జరుగుతూ పోయేది. ఆ రోజుల్లో ఆమె తన మంచం తలవైపు గోడ పెచ్చు మీద బొటనవేలి గోరు నొక్కి ఒక చిన్న గీత గీసేది. వానలు తగ్గేసరికి ఐదు గీతలు ఉన్నాయి. ఒక్కో గీత తేదీ ఆమెకు తెలుసు.

ఇప్పుడు మీరు అడగవచ్చు, ఇంతకాలం అతను ఏం చేస్తున్నాడని. పని చేస్తున్నాడు.

పసుపు గోడ బయట డెల్టా ఎప్పటిలాగే సాగిపోయింది, అతనూ దానితో పాటే సాగాడు. ఒకటో తారీఖున రేషను షాపు ముందు క్యూ. మణికట్టుకు నల్లని దారం, ముంజేతి లోపలి వైపు పైదాకా పాత కాలిన మచ్చ ఉన్న ఒకావిడ క్యూ అంతటికీ చెప్పింది. తను చిన్నపిల్లగా ఉన్నప్పుడు అంటుకున్న కిరోసిను స్టవ్వు గురించి, కొత్త పెళ్ళికూతురుగా ఉన్నప్పుడు పక్కకు ఒరిగిపోయిన బస్సు గురించి. క్యూ వెంబడి పసిబిడ్డలు ఏడ్చారు. గంట. ఆమె వెనక్కి తిరిగింది. "చెయ్యి చాపండి. నొప్పి ఉండదు." పేజీ అంచు వెంబడి, పెన్సిలుతో ఒక ఇంటూ గుర్తు.

వరసలు వరసలుగా వెయ్యి విస్తళ్ళు నేల మీద పరిచిన పెళ్ళి మండపం. దాని వెనక వంటశాలలో, వేడికి చొక్కా విప్పేసిన వంటవాడి సహాయకుడు. ఛాతీ మీద గీత గీసినట్టు పొడవాటి మచ్చ, గుండె ఆపరేషను గీత. డాక్టర్లు తన మీద ఆశ వదిలేసిన సంగతి చెప్పి నవ్వుతున్నాడు. గిన్నెల చప్పుడు కింద గంట. అతను తిరిగాడు. ఒక ఇంటూ గుర్తు.

తెల్లవారుజామున చేపల రేవు. పడవలు ఒడ్డుకు వస్తున్నాయి, తల మీద బుట్టలతో ఆడవాళ్ళు. సముద్రంలోంచి రెండుసార్లు బయటికి లాగబడిన ఒక ముసలి వలలు అల్లేవాడు. నిలబడి వినేవాళ్ళందరికీ ఆ సంగతి చెప్పేవాడు. ముసలి ప్రాణం పలచని సరుకు. అది చేతుల్ని బహుశా మూడు వారాలు శుభ్రంగా ఉంచింది. ఒక ఇంటూ గుర్తు.

ప్రతి చోటా అవే జరిగాయి, అదే వరసలో. ఎవరూ సీసా తెరవని చోట స్పిరిటు వాసన. వరస వెంబడి పసిబిడ్డల ఏడుపు. ఖాళీ చోటును వేలెత్తి చూపించి చెంపదెబ్బ తిన్న పిల్ల. జనం అంచున ఒక తెల్ల చొక్కా. పెద్దవాళ్ళు దాన్ని ఒక్కసారే చూశారు. ప్రతి చోటా, ఎక్కడో ఒకచోట, ఏడుపు ఆపని ఒక బిడ్డ, ఆ బిడ్డ వైపు చాపిన ఒక చెయ్యి, ఆ అరచేతిలో ఒక పిప్పరమెంటు.

మూడు ఆఫీసుల్లో మూడు సర్టిఫికెట్లు: గుండె ఆగిపోవడం, సహజ మరణం, కారణం తెలియదు. వాటిలో ఏ రెండింటినీ ఎవరూ పక్కపక్కన పెట్టి చూడలేదు. ఎందుకు చూస్తారు? ఊళ్ళో ఒక చావు అంటే రోజూ రాత్రి జరిగేదే.

మంగళవారం సంత అయిన మర్నాడు పొద్దున, గన్నేరులంక ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రానికి ఒక తాపీ మేస్త్రిని నులక మంచం మీద మోసుకొచ్చారు. అతనికి నలభై ఏళ్ళు. బాగా తిన్నాడు. సంతలో కథలు చెప్పాడు, తన కింద కూలిపోయిన పరంజా గురించి, వంతెన మీద తనను తృటిలో తప్పించుకుని వెళ్ళిన లారీ గురించి. నిద్రపోయాడు, మళ్ళీ లేవలేదు. డాక్టర్ హరిత పరీక్ష పద్ధతిగా చేసింది. ఆమె ఏ పనైనా పద్ధతిగానే చేస్తుంది. అతని బనీను ఎడమ చేతిని పైకి లేపింది. భుజానికి కొంచెం కింద, పై చేతి మీద, ఒకే ఒక సూది మొనంత చుక్క. నల్లగా, గుండుసూది తల కంటే పెద్దది కాదు.

కాసేపు నిలబడి దాన్నే చూసింది. జిల్లా ఆఫీసులో ఆమె పేరుతో ఒక ఫైలు ఉంది. ఆ ఫైలులో ఆమె కొట్టేసి, చదవగలిగేలా వదిలేసిన ఒక వాక్యం ఉంది. బనీను చేతిని కిందికి దించింది. గుండె ఆగిపోవడం అని రాసింది, సంతకం పెట్టింది, తేదీ వేసింది. తర్వాత వరండాలో కుళాయి దగ్గరికి వెళ్ళి చేతులు కడుక్కుంది. శుభ్రమయ్యాక కూడా కడుగుతూనే ఉంది, అటెండరు వచ్చి టీ కావాలా అని అడిగేదాకా.

వానలు అయ్యాక ఆ రోజు వచ్చింది. ఒక పండగ ఆదివారం. జిల్లాలో ప్రతి కుటుంబానికీ పసుపు గోడ వెనక ఒక కూతురో ఒక తల్లో ఉన్నట్టు, ఆమెకు తీసుకెళ్ళడానికి ఒక మిఠాయి ఉన్నట్టు అనిపించిన రోజు.

మూడున్నరకే గేటు బయట వరస వేపచెట్లను దాటిపోయింది. వాచ్‌మెన్ గేటు తెరవకముందే అన్నమ్మ ఊచల దగ్గర ఉంది. వాళ్ళు ఆవరణ దాటి వస్తుంటే లెక్కపెట్టింది. ఇరవై. ముప్పై ఒకటి. ముప్పై ఎనిమిది. పసిబిడ్డతో ఆరుగురు ఉన్న ఒక కుటుంబం, నలభై నాలుగు.

మొదటి బిడ్డ గేటు దగ్గర మొదలుపెట్టింది. తర్వాత వరస మధ్యలో ఒక బిడ్డ, ఒక పడుచు తల్లి భుజం మీద. తర్వాత చక్కెర పుల్ల చప్పరిస్తున్న మూడు నాలుగేళ్ళ పాప దాన్ని దుమ్ములో జారవిడిచింది. తండ్రి మోకాలిలో మొహం దాచుకుంది, మళ్ళీ తిప్పనే లేదు. తండ్రి అన్నాడు, "ఏమైంది? అక్కడ ఏమీ లేదు. సరిగ్గా నిలబడు."

పక్క మంచం ఆవిడ లేచి కూర్చుంది. "అన్నమ్మా. వెనక్కి తిరగొద్దన్నావుగా."

అన్నమ్మ జవాబు చెప్పలేదు. ఒకప్పుడు కాన్పుకు ముందు చేసినట్టే, చీర కొంగు నడుములో దోపుకుంది. రెండు అరచేతులతో జుట్టు వెనక్కి సవరించుకుంది. దుప్పటి కిందికి దూరలేదు. ఊచలకు ఎదురుగా నిటారుగా నిలబడి, మొహం వాటికి దగ్గరగా పెట్టింది. గోడ మీద గీతలు గీసిన ఆ నెలల్లో ఎప్పుడో ఆమె నిర్ణయించుకుంది: చూసే మనిషి తనే అవుతుందని.

ట్రింగ్ ట్రింగ్.

వరస మధ్యలో నుంచి వచ్చింది, రెండో వేపచెట్టు దగ్గర్నుంచి. ఆమె చూసింది. అతను కనిపించాడు.

ఆమెకు ఎప్పుడూ తెలిసినట్టే ఉన్నాడు. తెల్ల అర చేతుల చొక్కా, చీలమండల దగ్గర సైకిలు క్లిప్పులున్న ఖాకీ ప్యాంటు, రబ్బరు చెప్పులు. నల్ల సైకిలు చెట్టుకు ఆనించి ఉంది. దాని క్యారియరు మీద సైకిలు ట్యూబు ముక్కతో కట్టిన స్టీలు డబ్బా. అతను వరస వెంబడి ఒక్కో చెయ్యీ చూసుకుంటూ వెళ్తున్నాడు. దూది, స్పిరిటు, సూది, ఒత్తడం. వరసలో ఎవరికీ తెలియలేదు. వెచ్చని గాలి మీద స్పిరిటు వాసన కిటికీ దాకా వచ్చింది, ఘాటుగా, శుభ్రంగా. ఆమె ఉద్యోగంలో ఎనిమిదేళ్ళ పాటు ప్రతి పొద్దుటి వాసన అదే.

తండ్రి మోకాలి దగ్గరున్న పాప దగ్గరికి రాగానే అతను ఆగాడు. చొక్కా జేబులో చెయ్యి పెట్టి, తెరిచిన అరచేతిలో ఒక పిప్పరమెంటు చాపాడు. కాలినట్టు పాప కెవ్వుమంది. తండ్రి కోపంగా ఆమెను ఎత్తుకుని, వరసలోంచి బయటికి గేటు దాకా తీసుకెళ్ళాడు.

అప్పుడు అతను తల ఎత్తి కిటికీ వైపు చూశాడు.

సైకిలును వదిలి, తొక్కిన మట్టి మీదుగా, తొందర లేకుండా వచ్చాడు. ఇద్దరి మధ్యా ఊచలు. అతని ఎడమ చెంప మీది స్ఫోటకం మచ్చలూ, కణతల దగ్గర అప్పుడే మొదలవుతున్న నెరుపూ ఆమెకు కనిపించేంత దగ్గరగా నిలబడ్డాడు.

ముందు మాట్లాడింది అన్నమ్మే. ఈసారి అతని పేరు పలకలేదు. ముప్పై ఐదేళ్ళు డాక్టరుకు కేసు రిపోర్టు చెప్పినట్టే అతనికీ చెప్పింది. గొంతులో ఏ ఎత్తుపల్లాలూ లేకుండా, వరసగా, ఏదీ వదలకుండా.

"ఆగస్టు 1976. వరదలయ్యాక కాలువ ఊళ్ళలో కలరా. నన్ను కాలువ అవతలికి కష్టమైన కాన్పుకు పిలిచారు, రెండు రోజులు. అలమరలో, కింది అరలో, గడువు తీరిన మందుల డబ్బా ఉంది. తిప్పి పంపడానికి పక్కన పెట్టినది. అది ఏమిటో నేను మూత మీద సిరాతో రాశాను. నువ్వు చదవలేవు. చేతికి అందింది కాబట్టి తీసుకున్నావు. పిల్లలకు సూది వేశావు. రెండు రోజుల్లో నలుగురు పిల్లలు పోయారు. వాళ్ళ నలుగురి పేర్లూ నువ్వు మోసుకు తిరిగే ఆ రిజిస్టరులో నేనే రాశాను. యాభై ఏళ్ళుగా వాటిని మోస్తున్నావు, ఒక్కసారి కూడా చదవలేదు. మంగళవారం సంతలో నలభై మంది మగవాళ్ళు నిన్ను పట్టుకున్నారు. నువ్వు జారిపడ్డావని రాసిన కాగితం మీద నేను సంతకం పెట్టాను."

అదంతా అతను విన్నాడు. కిటికీ అరుగు మీద ఒక చెయ్యి ఆనించి నిలబడ్డాడు. ఒకప్పుడు కాన్పుల గది గుమ్మం దగ్గర అలాగే నిలబడేవాడు, నర్సు ఒక తల్లిని చూసుకోవడం అయిపోయి ఏం తీసుకురావాలో చెప్పేదాకా. అతని మొహంలో ఏదీ కదలలేదు. ఆమె చెప్పడం అయిపోయాక, ఇంకా ఏమైనా ఉందేమోనని ఒక్క క్షణం ఆగాడు. ఇంకేమీ లేదు.

"చెయ్యి చాపండి" అన్నాడు. "నొప్పి ఉండదు."

"వాళ్ళకు నొప్పి పెట్టింది" అంది అన్నమ్మ. రెండు చేతులూ నడుము దగ్గర కట్టుకునే ఉంచింది.

దాని వల్ల తేడా ఏమీ రాలేదు. ఆమె అతన్ని చూసింది. ఊచల గుండా చెయ్యి పెట్టి ఆమె మణికట్టు పట్టుకున్నాడు, పదివేల మణికట్లు పట్టుకున్నట్టే. ఆమె చేతిని బయటికి వెలుగులోకి లాగాడు. ఆమె లాగనిచ్చింది. ఎందుకంటే జీవితంలో ఆమె ఎప్పుడూ సూదికి చెయ్యి వెనక్కి లాక్కోలేదు, అతని కోసం ఇప్పుడు మొదలుపెట్టదు. అతని మొహం చూడలేదు. అతని చేతుల్ని చూసింది. సీసాలోంచి తడిపిన దూది. చిన్న చిన్న సున్నాలు చుడుతూ లోపలి నుంచి బయటికి తుడవడం, అదే సరైన పద్ధతి. కడ్డీ మీద స్టీలు రింగు ఉన్న గాజు సిరంజి. అతను దాన్ని కాచలేదు. ఆ తర్వాత ఎప్పుడూ కాచలేదు.

ఒక చల్లని చుక్క. ఆమె ముక్కుతో ఊపిరి లోపలికి పీల్చి, వదిలింది.

గాజులోకి లేత రంగులో అది పైకి వచ్చింది. నెయ్యి మీద దీపం వెలుగు పడినప్పటి రంగు. ఒక వేలు వెడల్పంత ఎత్తు లేచి ఆగిపోయింది. ఆమెలో ఉన్నదంతా అంతే. ఆ చోట దూది ఒత్తి పెట్టాడు. ఎవరూ చెప్పకుండానే ఆమె తన బొటనవేలితో దాన్ని అదిమి పట్టుకుంది.

సూదిని తన సొంత ఎడమ చేతి లోపలి వైపుకు తిప్పి, కడ్డీని పూర్తిగా లోపలికి నొక్కాడు. అతని కణతల నుంచి నెరుపు పోయింది.

ఆమె వెనక వార్డుకు కనిపించింది ఇంతే. కిటికీ ఊచల గుండా చెయ్యి బయటికి చాపి, ఆవరణతో మాట్లాడుతున్న ఒక ముసలావిడ. సిస్టరు గబగబా నడవ వెంట వచ్చింది. "అన్నమ్మా, చెయ్యి లోపల పెట్టు. లోపల. ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి." ఆ చేతిని లోపలికి లాగింది, తిప్పి చూసింది. రాసుకోదగ్గది ఏమీ కనిపించలేదు.

కిటికీ కింద అతను డబ్బా కింద నుంచి రిజిస్టరు తీశాడు. గోధుమ రంగు గుడ్డ అట్ట, వెన్ను మీద ఎర్ర పట్టీ. యాభై ఏళ్ళుగా అతని బొటనవేళ్ళు తగిలి తగిలి పేజీల అంచులు మెత్తబడి బూడిద రంగుకు తిరిగాయి. తను ఆగిన పేజీ తెరిచాడు. అతను చదవలేని ఆమె సొంత దస్తూరి పక్కన, పేజీ అంచు వెంబడి, పెన్సిలుతో ఒక ఇంటూ గుర్తు పెట్టాడు. తర్వాత రెండో వేపచెట్టు దగ్గరికి తిరిగి వెళ్ళి, వరసను ఎక్కడ వదిలాడో అక్కడే, తర్వాతి చేతి దగ్గర, మళ్ళీ మొదలుపెట్టాడు.

ఆ సాయంత్రం అన్నమ్మ అన్నం మొత్తం తినేసింది. వార్డు చివర కుళాయి దగ్గర పళ్ళెం కడిగి, ఆరడానికి అంచు మీద నిలబెట్టింది. చేతులు ఛాతీ మీద పెట్టుకుని వెల్లకిలా పడుకుంది. పక్క మంచం ఆవిడ చచ్చిపోయిన భర్తతో వడ్ల ధర గురించి మాట్లాడటం మొదలుపెట్టగానే, "పడుకో" అని ఒక్కసారి అంది. గోడ మీది గీతల వైపు మొహం తిప్పుకుంది.

తెల్లవారుజామున ఐదింటి రౌండులో నైట్ సిస్టరు ఆమెను చూసింది. తొమ్మిదింటికి డాక్టర్ మోహన్ వచ్చాడు. ఫైలు చదివాడు. వయసు ఎంత అని అడిగాడు. గుండె ఆగిపోవడం అని రాశాడు. ఎడమ మోచేతి మడతలో సూది మొనంత చుక్క ఉంది. దాని కోసం ఎవరూ వెతకలేదు. ముసలావిడ, పిచ్చాసుపత్రి రోగి, డెబ్బై నాలుగేళ్ళు. ఎవరికీ అనుమానం రాలేదు.

మధ్యాహ్నం ప్రకాష్ ఆమె సామాన్ల కోసం వచ్చాడు. సిస్టరు అతనికి సంచి, కళ్ళజోడు, అట్ట చిరిగిన ఒక బడి నోటు పుస్తకం ఇచ్చింది. అదే కేసు పుస్తకం. రెండు పేర్లు, రెండు వయసులు, రెండు ఊళ్ళు, రెండు తేదీలు, రెండు ఎడమ చేతుల మీద రెండు గుర్తులు, అన్నీ వాళ్ళమ్మ నిటారు దస్తూరిలో. అతను దాన్ని తెరవలేదు. బస్సులో మోకాళ్ళ మీద పెట్టుకుని ఇంటికి తీసుకెళ్ళాడు. అటక మీద పాత రేకు పెట్టె, చుట్టిన చాపల పక్కన పెట్టేశాడు. ఒక కుటుంబం పారేయని, మళ్ళీ తెరిచి చూడని వస్తువులు చేరే చోటు అది.

అన్నమ్మ కథ అలా ముగిసింది. అతనిది ముగియలేదు.

ఒక బస్ స్టాండు. ఇప్పుడు, ఈ సాయంత్రం, మీరు ఇది చదువుతూ ఉండగానే. పల్లెలకు వెళ్ళే చివరి బస్సులు వచ్చి ఆగాయి, ఇంజన్లు నడుస్తూనే ఉన్నాయి. ప్లాట్‌ఫారం మీద కావలసినంత జనం ఉన్నారు, వంద, రెండొందలు. చదువుకునే పిల్లలు, చిల్లర అమ్మకాలవాళ్ళు, కూరగాయల సంచులతో ఆడవాళ్ళు.

ట్రింగ్ ట్రింగ్.

ఆ చివర, టైం టేబుల్ బోర్డు దగ్గర, తల్లి భుజం మీద ఒక బిడ్డ ఏడుపు మొదలుపెడుతుంది. తర్వాత బెంచీ మీద ఇంకో బిడ్డ. ఏదో అక్కడ నడుస్తున్నట్టు, ఏడుపు ఒక బిడ్డ నుంచి ఇంకో బిడ్డకు ప్లాట్‌ఫారం వెంబడి జరుగుతూ పోతుంది. ఎవరూ సీసా తెరవకపోయినా స్పిరిటు వాసన వస్తుంది. టీ కొట్టు పక్క స్తంభాన్ని ఒక చిన్న పిల్లాడు వేలెత్తి చూపిస్తాడు. "పిచ్చి వేషాలు వెయ్యకు" అని మాట పడతాడు.

జనంలో ఎక్కడో ఒక మనిషి ఉన్నాడు. చీలమండ మీద పాత మచ్చ, మణికట్టుకు దారం. తను ఎలా బతికి బయటపడ్డాడో ఈ సాయంత్రమే తన స్నేహితుడికి రెండుసార్లు చెప్పాడు. వెనక నుంచి అతనికి సైకిలు గంట వినిపిస్తుంది. అతను తల తిప్పుతాడు.

"చెయ్యి చాపండి. నొప్పి ఉండదు."

ఇంకో ఇంటూ గుర్తు, పెన్సిలుతో, అప్పటికే వాటితో నిండిపోయిన పేజీ అంచు వెంబడి.

అందుకే, మొట్టమొదట్లో నేను అడిగినట్టే, మళ్ళీ లెక్కపెట్టండి. చావు మీ దగ్గరి దాకా వచ్చి తప్పిపోయిన సందర్భాలు లెక్కపెట్టండి. ఒకటి అని తేలితే, నిశ్చింతగా ఉండండి. రెండు అని తేలితే, జనం గుంపుల్లోకి వెళ్ళకండి అని నేను చెప్పలేను. అలా ఎవరూ బతకలేరు. ఆ సంగతి అతనికీ తెలుసు. అతనికి కాలానికి కొదవ లేదు.

మీకు ఒక్కటే చెబుతాను. జనం మధ్యలో మీ పక్కనున్న బిడ్డ ఏ కారణం లేకుండా ఏడుపు మొదలుపెడితే, ఆ బిడ్డను తిట్టకండి.

బిడ్డను ఎత్తుకోండి. నడిచి వెళ్ళిపోండి.

వెనక్కి మాత్రం తిరగకండి.